1. مهاجرت از دیدگاه جامعه شناسی

ملاکهایی که همواره در تعریف مهاجرت از دیدگاه جمعیت شناسی و جامعه شناسی لحاظ می شود عبارتند از: زمان، فاصله و انگیزه.

بلند مدت بودن زمان، جابجایی انسانها، یکی از مهمترین ملاکها و شاخصهای مهاجرت در مباحث جامعه شناسی و جمعیت شناختی محسوب می گردد.

مهاجرت ممکن است به مقصدی دور یا نزدیک صورت بگیرد و برای مدتی کوتاه یا طولانی باشد. اما زمانی که این مهاجرت به اسکان دائم در مقصد منتهی شد، منظور حقیقی از واژه مهاجرت یا معنای اجتماعی، جمعیتی آن حاصل می شود. در تبیین مهاجرت اصلی ترین عامل،انگیزه است.

انگیزه می تواند جهت، مدت و فاصله در مهاجرت را تحت تاثیر قرار دهد و با وجود دوری مسافت مسائل موجود بین مبداء و مقصد، زمان طولانی رسیدن به مقصد یا فاصله و جایگاه اقتصادی، اجتماعی، انسانها را به تحرک وادارد.

بروس کوهن در کتاب «در آمدی بر جامعه شناسی» مهاجرت را حرکت از یک مکان جغرافیایی به مکان دیگر تعریف می کند. به نظر وی دلایلی که آدمیان برای مهاجرت خود عنوان می کنند متفاوت هستند و از کمبود منابع غذایی در یک منطقه، تا آزارها و تعقیبهای سیاسی و مذهبی را در بر می گیرد و آدمها اساساً برای یافتن فرصت های بهتر و سازنده تر مهاجرت می کنند.

منگا لام و شوارزولر در نگاهی جامعه شناسی به مهاجرت این پدیده را شامل ویژگی های ذیل می دانند:

الف: حرکت شرط لازم مهاجرت است ولی کافی نیست. بسیاری از تحرکات آنی و زودگذر و موقتی از شمول بحث مهاجرت خارج هستند.

ب: مهاجرت فرآیندی کاملاً اجتماعی است. مهاجرت امری جمعی است و این جمعی بودن فراتر از اراده انسانی است. اگرچه انسانها به آن پیکره بخشیده اند، اما این امر برای فرد فرد آنها امری بیرونی و اجتماعی است. دلایل و توجیهات و انگیزه های هر فرد برای مهاجرت تحت تاثیر اجتماعی است که به آن تعلق دارد.

ج: مهاجرت امری تصادفی و آنی نیست که به یکباره روی دهه بلکه این عمل فرآیندی پیچیده است که بر پایه سلسله مراتبی از ارزشها انجام می شود. زمانی که وضعیت موجود نتواند کمترین نیازهای فرد را برآورده سازد، فرد با جابجایی سعی می کند به دنبال رفع این نیازها باشد.

د: مهاجرت تغییرات نظام کنش متقابل است. در این مقوله اعتقاد بر این است که جابجایی مکانی و شغلی در نظام اقتصادی و اجتماعی زندگی مهاجر، الگوهای فرهنگی او را نیز در معرض تغییر و دگرگونی قرار می دهد.

با توجه به ویژگی های ذکر شده تعریف ذیل را از مهاجرت ارائه می دهند.

مهاجرت حرکتی نسبتاً جمعی و دائمی از مکانی به مکان دیگر است که در این حرکت مهاجران بر اساس سلسله مراتبی از ارزشها یا هدفهای باارزش فرهنگی تصمیم به مهاجرت می گیرند و نتیجه این حرکت تغییر در نظام کنش متقال مهاجران است.